Odparowywanie w celu zatężania solanki (ZLD)

Odparowywanie zatęża składniki rozpuszczone i zawieszone przez przeniesienie wody z ciekłego strumienia zasilającego do fazy parowej. W ciągu technologicznym gospodarki solanką para jest zwykle skraplana i odzyskiwana jako destylat; pozostała ciecz to bardziej zatężona solanka. Samo odparowywanie niekoniecznie zapewnia zerowy zrzut cieczy (ZLD): koncentrat może nadal wymagać krystalizacji, suszenia lub innego dopuszczonego sposobu zagospodarowania pozostałości.

Schematy wyparek z rurami poziomymi, pionowymi, długimi rurami pionowymi oraz wyparek z wymuszonym obiegiem
Typowe konfiguracje wyparek. Odpowiednia konfiguracja zależy od składu chemicznego strumienia zasilającego, skłonności do powstawania osadów i celów eksploatacyjnych.

Jak działa wyparka

Dostarczone ciepło doprowadza część wody w strumieniu zasilającym do wrzenia. Obniżenie ciśnienia roboczego może obniżyć temperaturę wrzenia, a w zbiorniku wyparki para jest oddzielana od zatężonej cieczy. Parę można skroplić, uzyskując destylat. Odkraplacz i staranna eksploatacja ograniczają porywanie kropelek cieczy, jednak jakość kondensatu należy kontrolować: mogą na nią wpływać związki lotne i porwane kropelki. Przed ponownym wykorzystaniem może być konieczne dodatkowe uzdatnianie.

Typowy ciąg zatężania solanki może obejmować kondycjonowanie strumienia zasilającego, odzysk ciepła lub wstępne podgrzewanie, odparowywanie, oddzielanie i skraplanie pary, a następnie zagospodarowanie koncentratu. Uzdatnianie wstępne dobiera się na podstawie rzeczywistych wyników analiz; kwas, środki antyskalantowe ani kryształy zarodkowe nie są wymagane w każdym przypadku i nie należy ich dozować bez oceny składu chemicznego i materiałów instalacji.

Schemat przepływu w procesie odparowywania i moduł wyparki
Przykładowy schemat przepływu w procesie odparowywania. Rzeczywiste etapy procesu zależą od strumienia zasilającego oraz wymaganej jakości wody i koncentratu.

Konfiguracje wyparek i zużycie energii

Wyparki mogą pracować jako układy jednoefektowe lub wieloefektowe albo wykorzystywać termiczną rekompresję pary (TVR) bądź mechaniczną rekompresję pary (MVR/MVC). W układach wieloefektowych para z jednego efektu dostarcza ciepło do kolejnego, pracującego przy niższym ciśnieniu. Rekompresja zwiększa ciśnienie i temperaturę pary, dzięki czemu można ponownie wykorzystać jej ciepło utajone. Rozwiązania te mogą ograniczyć zapotrzebowanie na parę dostarczaną z zewnątrz, ale różnią się pod względem zużycia energii elektrycznej i ciepła, złożoności urządzeń oraz ograniczeń eksploatacyjnych.

Schematyczne porównanie wyparek jednoefektowych i wieloefektowych
Koncepcyjne schematy układów jednoefektowych i wieloefektowych.

Jednostkowe zużycie energii i odzysk wody zależą od konkretnego projektu. Wpływają na nie skład i natężenie przepływu strumienia zasilającego, docelowe stężenie, podwyższenie temperatury wrzenia, dopuszczalne temperatury, integracja cieplna, częstotliwość czyszczenia i źródło energii. Pojedynczej wartości ekonomiki parowej ani procentowego odzysku nie należy traktować jako gwarancji projektowej.

Mechaniczna kompresja pary

W układzie MVC para wodna powstająca w wyparce jest sprężana. Wzrost ciśnienia podnosi jej temperaturę nasycenia, dzięki czemu para może skroplić się w wymienniku ciepła i oddać znaczną część ciepła utajonego do krążącego strumienia procesowego. Energia elektryczna zużywana przez sprężarkę i pompy obiegowe pozostaje istotnym składnikiem bilansu energetycznego.

Dla danej solanki należy ocenić ciśnienie robocze, wymagany wzrost temperatury, zakres pracy sprężarki, powierzchnię wymiany ciepła, skłonność do wytrącania osadów oraz wymagany zakres regulacji wydajności.

Schemat procesu i aparatury wyparki z mechaniczną kompresją pary
Przykładowy proces mechanicznej kompresji pary.

Zagadnienia projektowe

  • Charakterystyka strumienia zasilającego: mierzyć stężenia głównych jonów, zasadowość, zawartość krzemionki, zawiesin, substancji organicznych i istotnych składników śladowych w przewidywanych warunkach pracy.
  • Kontrola wytrącania osadów i zanieczyszczania powierzchni: oceniać nasycenie i wytrącanie osadów w całym ciągu technologicznym. Krystalizacja z użyciem kryształów zarodkowych lub kondycjonowanie chemiczne mogą być przydatne w wybranych przypadkach, lecz żadna z tych metod nie eliminuje konieczności kontrolowania osadów i czyszczenia urządzeń.
  • Korozja i materiały: przy doborze metali i innych materiałów oceniać łącznie temperaturę, chlorki i inne sole, pH, utleniacze, szczeliny oraz środki chemiczne stosowane do czyszczenia.
  • Jakość wody i pozostałości: badać kondensat przed ponownym wykorzystaniem oraz określać właściwości koncentratu lub ciał stałych w świetle wymagań dotyczących postępowania z nimi, odzysku i unieszkodliwiania.
  • Koszt całego systemu: porównywać koszty inwestycyjne, energii, środków chemicznych, pracy, czyszczenia, przestojów i zagospodarowania pozostałości z kosztami alternatywnych metod zatężania i usuwania pozostałości.

Miejsce odparowywania w systemie ZLD

Odparowywanie jest często stosowane po wstępnym zatężaniu membranowym lub inną metodą, gdy pozostała solanka jest zbyt stężona dla wybranego wcześniejszego procesu. Aby spełnić wymagania określonej granicy systemu bez zrzutu cieczy, może być potrzebny końcowy krystalizator lub etap postępowania z ciałami stałymi. Dla każdego projektu należy określić granicę systemu, wymagania jakościowe dotyczące ponownego wykorzystania wody oraz miejsce docelowe każdego strumienia pozostałości. Zobacz Zerowy zrzut cieczy (ZLD) i krystalizację.

Dalsza lektura

Ikona pliku PDF Mapa technologii uzdatniania solanki (PDF)