Jod (I) i woda

W wodzie jod występuje głównie w postaci rozpuszczonych jodków i jodanów, a ich proporcje zależą od składu chemicznego wody i warunków utleniająco-redukcyjnych. Jod pierwiastkowy jest tylko słabo rozpuszczalny. Naturalne stężenia są zwykle niskie, jednak solanki, ścieki i produkty zawierające jod mogą lokalnie stanowić wyjątek.

Formy jodu w wodzie

W wodach naturalnych jod występuje przede wszystkim w postaci anionów jodkowych (I⁻) i jodanowych (IO₃⁻), a nie jako jod pierwiastkowy. Według często cytowanych pomiarów woda morska zawiera około 0,06 mg/L jodu ogółem, przy czym występują w niej zarówno jodki, jak i jodany. WHO podaje stężenia jodu w rzekach i jeziorach wynoszące około 0,5–20 µg/L; w poszczególnych miejscach mogą one znacznie się różnić.^[1][2]

Jod jest niezbędny do wytwarzania hormonów tarczycy, ale nie oznacza to, że wyższe jego stężenia w wodzie są korzystne. WHO nie ustaliła wartości wytycznej dla jodu w wodzie pitnej opartej na kryteriach zdrowotnych, ponieważ dostępne dowody są niewystarczające, a przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami nie przewiduje się długotrwałego narażenia na jod pochodzący z dezynfekcji wody. W ograniczonych sytuacjach jod może być stosowany do dezynfekcji wody w miejscu jej użycia; WHO nie zaleca go do rutynowej, długotrwałej dezynfekcji wody pitnej.^[2][3]

Jak jod trafia do wody

Wietrzenie skał, osady morskie i oddziaływanie wód podziemnych przyczyniają się do obecności jodu pochodzenia naturalnego. Jodowe środki kontrastowe i inne produkty zawierające jod mogą po użyciu trafiać do ścieków; jod może też być celowo dodawany podczas dezynfekcji awaryjnej lub prowadzonej w miejscu użycia wody. Promieniotwórcze izotopy jodu pochodzące ze źródeł medycznych lub jądrowych wymagają odrębnego monitorowania radiologicznego; nie należy wnioskować o ich obecności na podstawie pomiaru jodu stabilnego.

Postępowanie z jodem w wodzie

Nie ma jednej metody usuwania, którą można zalecić dla wszystkich wód zawierających jod. Sposób uzdatniania zależy od tego, czy jod występuje jako jodek, jodan, jod pierwiastkowy czy związek organiczny, a także od obecności konkurujących soli i naturalnej materii organicznej. W przypadku konkretnej wody należy oznaczyć odpowiednie formy jodu i przeprowadzić badania skuteczności uzdatniania przed wyborem adsorpcji, wymiany jonowej lub oczyszczania membranowego. Jeśli podejrzewa się obecność promieniotwórczego jodu, należy skonsultować się z właściwym organem ochrony radiologicznej lub zdrowia publicznego i przeprowadzić analizę pod kątem konkretnych izotopów.

Ostatni przegląd: 31 października 2026 r., Lenntech.

Źródła i dalsza lektura

• WHO: Karta informacyjna dotycząca substancji chemicznej — jod.
• WHO: Alternatywne środki do dezynfekcji wody pitnej — brom, jod i srebro.
• Służba Geologiczna Stanów Zjednoczonych: Jod i jodany w wodzie morskiej.

Literatura oraz pozostałe pierwiastki i ich oddziaływanie z wodą