Ołów (Pb) i woda

Ołów w wodzie: źródła, skutki zdrowotne i ograniczanie jego zawartości

Ołów w wodzie wodociągowej zwykle pochodzi z korozji zawierających ołów przyłączy wodociągowych, rur, lutów lub elementów armatury. Jego ilość może się zmieniać w zależności od chemizmu wody oraz czasu jej zalegania w instalacji, dlatego ważne jest badanie wody pobieranej z kranu.

Jak ołów przedostaje się do wody?

Ołów w wodzie wodociągowej rzadko pochodzi z rozpuszczania materiałów występujących w środowisku naturalnym. Najczęściej przedostaje się do wody, gdy woda o właściwościach korozyjnych styka się z ołowianymi przyłączami wodociągowymi, starszymi rurami ołowianymi, lutami, mosiężną armaturą lub innymi elementami zawierającymi ołów. Może również trafiać do wód powierzchniowych i podziemnych w wyniku działalności górniczej, przetwórstwa metali, produkcji lub recyklingu akumulatorów, a także z zanieczyszczonej gleby lub pyłu.

Ołów nie ma jednej stałej rozpuszczalności w wodzie. Może występować w postaci rozpuszczonych jonów lub kompleksów albo cząstek uwalnianych z warstw produktów korozji. Uwalniana ilość zależy od takich czynników jak pH, zasadowość, zawartość rozpuszczonego węgla nieorganicznego, twardość, zawartość chlorków, temperatura, czas kontaktu i stan osadów w rurach. Zmiany wody surowej lub sposobu uzdatniania mogą wpływać na uwalnianie ołowiu, dlatego skuteczność uzdatniania należy monitorować w sieci dystrybucyjnej.

Zachowanie w środowisku

Ołów może wiązać się z cząstkami zawiesiny i gromadzić się w osadach oraz glebach. Jego mobilność i biodostępność zmieniają się w zależności od pH, powierzchni minerałów, materii organicznej i innych warunków chemicznych wody. Zanieczyszczenie ołowiem może wynikać z emisji przemysłowych, działalności górniczej i wietrzenia zanieczyszczonych materiałów, jednak ołów występujący w wodzie z kranów w gospodarstwach domowych jest zwykle związany z instalacjami i przyłączami wodociągowymi.

Skutki zdrowotne

Ołów jest toksyczny i nie jest znany żaden poziom narażenia, który byłby wolny od ryzyka dla zdrowia. Narażenie może wpływać na różne układy organizmu. Rozwijający się układ nerwowy jest szczególnie wrażliwy, dlatego płody, niemowlęta i dzieci są szczególnie narażone na szkodliwe skutki. Narażenie na ołów wiąże się z wpływem na rozwój mózgu i zdolność uczenia się u dzieci; u dorosłych wiąże się również między innymi ze wzrostem ciśnienia krwi i upośledzeniem czynności nerek. Ołów w wodzie pitnej jest jednym z możliwych źródeł narażenia, obok żywności, pyłu i innych źródeł.

Ponieważ ołów może przedostawać się do wody w budynku lub przyłączu wodociągowym, próbka pobrana w zakładzie uzdatniania wody nie odzwierciedla stężenia w każdym kranie. Stężenia ołowiu mogą również różnić się między próbkami w zależności od czasu stagnacji wody i procedury pobierania próbek.

Wartości zalecane i wymagane przepisami dla wody pitnej

Wartości różnią się w zależności od jurysdykcji i nie wyznaczają granicy między narażeniem bezpiecznym a niebezpiecznym. Tymczasowa wartość zalecana przez WHO wynosi 10 µg/L; opiera się na skuteczności uzdatniania i możliwościach oznaczeń analitycznych, a nie na progu wyznaczonym na podstawie skutków zdrowotnych. WHO zaleca utrzymywanie stężeń na możliwie najniższym poziomie, jaki można racjonalnie osiągnąć w praktyce. Unijna dyrektywa w sprawie wody pitnej określa wartość parametryczną wynoszącą 10 µg/L do 12 stycznia 2036 r., a następnie 5 µg/L. Maksymalne dopuszczalne stężenie określone przez Health Canada wynosi 5 µg/L w wodzie z kranu. W Stanach Zjednoczonych obowiązujące przepisy dotyczące ołowiu i miedzi (Lead and Copper Rule) stosują próg podejmowania działań wynoszący 15 µg/L, oparty na pobieraniu próbek z kranów w całym systemie zaopatrzenia w wodę; zmiany tych przepisów (Lead and Copper Rule Improvements) ustanawiają nowy próg wynoszący 10 µg/L od momentu rozpoczęcia obowiązku ich przestrzegania. Próg podejmowania działań uruchamia działania w systemie zaopatrzenia w wodę i nie oznacza bezpiecznego stężenia w pojedynczym kranie.

Jak można zmniejszyć zawartość ołowiu w wodzie?

Odpowiedni sposób postępowania zależy od tego, gdzie ołów przedostaje się do wody oraz czy występuje w postaci rozpuszczonej, czy jest związany z cząstkami. Próbki należy pobierać zgodnie z obowiązującą lokalną procedurą i poddawać analizie w wykwalifikowanym laboratorium. W publicznych systemach zaopatrzenia w wodę metody ograniczania korozji dobiera się do wody surowej i sieci dystrybucyjnej; pH, zasadowość i stosowanie inhibitorów wymagają oceny oraz monitorowania dostosowanych do danego systemu.

Usuń źródła ołowiu: wymiana ołowianych przyłączy wodociągowych oraz zawierających ołów elementów instalacji jest podstawowym długoterminowym sposobem zapobiegania przedostawaniu się ołowiu do wody w tych miejscach.
Ograniczaj korozję: przedsiębiorstwa wodociągowe mogą korygować chemizm wody lub stosować uzdatnianie ograniczające korozję, aby zmniejszyć uwalnianie ołowiu. Wyniki zależą od materiałów instalacji oraz chemizmu wody i należy je potwierdzać poprzez monitorowanie wody z kranów.
Jako środek tymczasowy stosuj certyfikowane uzdatnianie wody w punkcie poboru: niektóre filtry i urządzenia do odwróconej osmozy mają certyfikat potwierdzający skuteczność zmniejszania zawartości ołowiu. Wybierz urządzenie z certyfikatem dotyczącym konkretnie redukcji ołowiu zgodnie z odpowiednią normą, zainstaluj je według instrukcji i przeprowadzaj konserwację lub wymieniaj wkłady zgodnie z harmonogramem. Nie należy zakładać, że zwykły filtr węglowy lub filtr do usuwania osadów usuwa ołów.
W razie potrzeby usuwaj ołów z wody surowej: koagulacja, sedymentacja i filtracja mogą usuwać ołów związany z cząstkami w odpowiednio zaprojektowanych procesach uzdatniania. Procesy te nie zastępują ograniczania korozji, gdy ołów jest uwalniany z instalacji znajdujących się za miejscem uzdatniania.

Lenntech udostępnia więcej informacji na następujące tematy: koagulacja i flokulacja, filtracja na piasku i antracycie, węgiel aktywny i odwrócona osmoza.